Το Σχέδιο “Αθηνά” και η νέα πραγματικότητα του Πανεπιστημίου…

Για ακόμη μια φορά, όπως μας έχουν συνηθίσει άλλωστε τα τελευταία χρόνια οι κυβερνητικές πολιτικές στον τομέα της Παιδείας, ένα σχέδιο, μια αλλαγή έρχεται να ανακοινωθεί εν μέσω εξεταστικής περιόδου, σε μια “νεκρή” δηλαδή περίοδο για το φοιτητικό κίνημα, στην προσπάθεια αποφυγής αντιδράσεων. Αναφερόμαστε προφανώς στο σχέδιο Αθηνά, το οποίο με τον ερχομό του αλλάζει άρδην τον χάρτη της εκπαίδευσης αλλά και την τη φύση της συνολικά, με τις συγχωνεύσεις και τις καταργήσεις τμημάτων που φέρνει και τα συνεπακόλουθά τους. Οι στόχοι του, κατά τους υπεύθυνους του εγχειρήματος, σαφείς από την αρχή:

«Ο πρώτος στόχος μας είναι η ενίσχυση της Δημόσιας, Δωρεάν Παιδείας. Ο δεύτερος στόχος είναι η αναβάθμιση των πανεπιστημίων και των ΤΕΙ μας. Θέλουμε να εξορθολογήσουμε τα γνωστικά αντικείμενα των τμημάτων μας, να έχουμε τμήματα και πανεπιστήμια ισχυρά, εξωστρεφή, κόμβους αριστείας. Θέλουμε να ενώσουμε τον ακαδημαϊκό χάρτη της χώρας, με τον αναπτυξιακό χάρτη της χώρας..

 Κ.Αρβανιτόπουλος, Υπουργός Παιδείας.

 Τι ισχύει όμως στην πραγματικότητα για το σχέδιο Αθηνά και ποιοι είναι οι άμεσα πληττόμενοι;

Σε πρώτο επίπεδο χαμένοι από τις συγχωνεύσεις και τις καταργήσεις σχολών και τμημάτων, είναι οι άμεσα εμπλεκόμενοι στα επιλεγμένα ιδρύματα, που δεν είναι άλλοι από τους φοιτητές, τους καθηγητές και τους εργαζόμενούς τους. Στην περίπτωση συγχώνευσης, φοιτητές-καθηγητές αναγκάζονται να μετακομίσουν στο νέο τόπο εγκαθίδρυσης της σχολής τους με προσωπική τους προφανώς οικονομική επιβάρυνση, ενώ άγνωστο φαντάζει το μέλλον των εργαζομένων. Στην περίπτωση κατάργησης κάποιου τμήματος τώρα, οι φοιτητές αποστέλλονται αυτομάτως σε ένα “συναφούς αντικειμένου” τμήμα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τους φοιτητές των ΤΕΙ Διακοσμητικής που καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα σε ΤΕΙ Κλωστοϋφαντουργίας ή Σχεδιασμού επίπλου! Σε αυτή την περίπτωση απορίας άξιο είναι το τι θα γίνουν οι καθηγητές και οι εργαζόμενοι του εκάστοτε καταργηθέντος τμήματος/σχολής.

Πέραν των διαφόρων σεναρίων και (υπο)περιπτώσεων το σίγουρο είναι πως τα αποτελέσματα θα είναι συγκεκριμένα. Φοιτητές θα αναγκαστούν να αλλάξουν σχολή και αντικείμενο σπουδών ακόμη και λίγο πριν πάρουν το πτυχίο τους (αφού σχολές κλείνουν ή συγχωνεύονται), άλλοι θα αναγκαστούν να σταματήσουν τις σπουδές τους λόγω οικονομικών δυσκολιών (αδυναμία μετεγκατάστασης σε άλλη πόλη κλπ) και οικογένειες καθηγητών, εργαζομένων θα κληθούν να αλλάξουν και να επανασχεδιάσουν τις ζωές τους. Πλήττονται λοιπόν άνθρωποι, οι οποίοι κλήθηκαν να κάνουν επιλογές και να σχεδιάσουν το μέλλον τους, μέσα σε ένα διαμορφωμένο από άλλους πλαίσιο, το οποίο σήμερα τους ανατρέπουν. Μιλούν για τμήματα που φυτοζωούν και αδυνατούν να λειτουργήσουν λόγω ελλιπούς ύπαρξης μελών ΔΕΠ, τη στιγμή που οι ίδιοι ευθύνονται για τη μη εξέλιξη και το μη διορισμό πλήθους καθηγητών. (Εδώ είναι κρίσιμο να αναφέρουμε και το παράδειγμα της δικής μας σχολής που ενώ είχε φτάσει σε οριακό σημείο εδώ και δύο χρόνια με τη μείωση στο μισό των μελών ΔΕΠ και την απόφαση τότε για αναστολή της λειτουργίας της, δεν αποτέλεσε στόχο του σχεδίου Αθηνά για λόγους που θα αναλύσουμε στη συνέχεια). Μιλούν για μεγάλη διασπορά της εκπαίδευσης, για άχρηστα και απομακρυσμένα τμήματα, για έναν αντιοικονομικό, «ειδικά σε καιρούς κρίσης», ακαδημαϊκό χάρτη που οι ίδιοι σχεδίασαν σύμφωνα με τις κατά καιρούς ανάγκες και σκοπιμότητές τους. Για τα δικά τους “λάθη” λοιπόν, θα κληθούν για ακόμη μια φορά να πληρώσουν άλλοι.

Σε δεύτερο επίπεδο πλήττονται μεγάλα κομμάτια της κοινωνίας, μέσω της μείωσης του αριθμού των εισακτέων στην ανώτατη εκπαίδευση, με αρχή το σχέδιο Αθηνά. Τι σημαίνει όμως αυτό; Μπαίνει τέλος στη λογική του μαζικού δημόσιου και δωρεάν πανεπιστημίου, όπως τουλάχιστον το ξέραμε από τα χρόνια της μεταπολίτευσης και μετά. Ήδη στα μηχανογραφικά για το νέο ακαδημαϊκό έτος μειώνεται αισθητά ο αριθμός των σχολών, που πρακτικά σημαίνει λιγότερες θέσεις στην εκπαίδευση, άρα και λιγότεροι εισακτέοι. Άμεσο επακόλουθο αυτών είναι η άνοδος του (ήδη υπάρχοντος) ανταγωνισμού μεταξύ των μαθητών που θα παλεύουν πλέον για λιγότερες θέσεις, με τις βάσεις προφανώς να ανεβαίνουν και συνεπώς τις οικογένειες των ασθενέστερων οικονομικών στρωμάτων να δυσκολεύονται ακόμα περισσότερο να ανταπεξέλθουν στις ανάγκες προετοιμασίας των παιδιών τους για τις εισαγωγικές εξετάσεις.

Αν θέλουμε να αναζητήσουμε τους λόγους, τις στοχεύσεις και τα κριτήρια που κρύβονται πίσω από τις παραπάνω κινήσεις του Υπουργείου, μπορούμε απλά να ρίξουμε μια ματιά στις κινήσεις του υπουργείου και των κυβερνήσεων κατά το παρελθόν. Από χρόνια έχει ξεκινήσει η προσπάθεια μείωσης του κόστους της εκπαίδευσης, είτε αυτή εκφράζεται μέσω των φοιτητικών παροχών (σίτιση, στέγαση, συγγράμματα), είτε μέσω μειώσεων σε μισθούς καθηγητών και εργαζομένων κα. Το σχέδιο Αθηνά αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να δικαιολογηθεί η περαιτέρω υποχρηματοδότηση σχολών και ιδρυμάτων, με την επιχειρηματολογία να είναι παιδικής φύσεως. Σχολές και τμήματα μειώνονται σε αριθμό πανελλαδικά, οπότε δε γίνεται οι δαπάνες να παραμείνουν στα επίπεδα που βρίσκονταν! Επίπεδα βέβαια που εδώ και καιρό πέφτουν δραματικά, ειδικά τα τελευταία χρόνια με την ευγενική χορηγία της κρίσης και των μνημονίων με απώτερο στόχο την πλήρη υποβάθμιση του δημόσιου και δωρεάν πανεπιστημίου και τη δημιουργία των προϋποθέσεων όδευσης προς ιδιωτικά μοντέλα (χαρακτηριστικό παράδειγμα η πρόσφατη πρόταση του κ. Στυλιανίδη περί παραχώρησης ποσοστού έως και 49% από το μετοχικό κεφάλαιο πανεπιστημίων σε ιδιώτες!).

Τα κριτήρια τώρα της επιλογής των σχολών και των ιδρυμάτων που θα πληγούν άμεσα είναι διπλής προέλευσης. Από οικονομικής σκοπιάς επιλέγονται τα λιγότερο κερδοφόρα για το κράτος ιδρύματα( κόστος λειτουργίας, απουσία επικερδών ερευνητικών κ.α.) ενώ από πολιτικής σκοπιάς  προτιμώνται προφανώς τα πλέον αδύναμα να ορθώσουν αντιστάσεις (απομακρυσμένα ΤΕΙ, νεκρά πολιτικής δράσης) ενώ αυτά που αποτελούσαν κατεξοχήν πυρήνες αντίστασης, αποφεύγονται (προς το παρόν τουλάχιστον!).

Εμείς οι υπόλοιποι, που δεν πληττόμαστε άμεσα, θα μείνουμε ανέπαφοι;

Το σχέδιο Αθηνά σίγουρα δεν είναι κάτι το αυθύπαρκτο και άσχετο με την ευρύτερη πολιτική για την Παιδεία, όπως αυτή εκφράζεται χρόνια τώρα με Νόμους, Διατάξεις και πρακτικές αλλά και με τη συνολική αντιλαϊκή πολιτική (των μνημονίων κλπ). Τόσο η ίδια η φύση του, η χρονική στιγμή στην οποία ανακοινώνεται και εφαρμόζεται, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο προωθείται,  όχι μόνο δεν είναι τυχαία αλλά αποτελούν ξεκάθαρα προϊόν τακτικής από πλευράς υπουργείου στην προσπάθεια της ολοκληρωτικής εφαρμογής της αναδιάρθρωσης.

Μια από τις αλλαγές που φέρνει και που πρόκειται να μας επηρεάσει όλους αφορά το κομμάτι των πτυχίων. Στην προσπάθειά τους να μας πείσουν για την ανάγκη αυτής της αλλαγής, χρησιμοποιείται ακόμη ένα ιδεολόγημα, άκρως ευφυές, αυτό της ευθύνης των παρόντων πτυχίων μας για την ανεργία. Αρκετά χαρμόσυνο “νέο” μιας και βάζει τέλος στις φοβίες μας. Νομίζαμε πως για την ανεργία που μας περιμένει φταίνε οι χρόνιες πολιτικές τους, οι κρίσεις και τα μνημόνιά τους και άρα ανεξαρτήτως των σπουδών, των πτυχίων και των δεξιοτήτων μας θα ήμασταν καταδικασμένοι να την υποστούμε! Τώρα μας λένε πως μια αλλαγή στα πτυχία μας θα φέρει την άνοιξη! Το σχέδιο Αθηνά συγχωνεύοντας σχολές και τμήματα, συγχωνεύει επί της ουσίας γνωστικά αντικείμενα (συναφή ή όχι) με τελική απόληξη την αλλαγή και την “ενοποίηση”  των διαφόρων προγραμμάτων σπουδών. Άμεση συνέπεια αυτού είναι η αλλαγή των ίδιων των πτυχίων και των γνωστικών αντικειμένων αφού με τον τρόπο αυτό, αυτά όχι μόνο δεν “αναβαθμίζονται και ισχυροποιούνται” όπως προσπαθεί να μας πείσει ο κ. Αρβανιτόπουλος αλλά αντιθέτως, διασπώνται και υποβαθμίζονται δίνοντας έτσι τη δυνατότητα περαιτέρω αυθαιρεσιών και εκμετάλλευσής μας, στους αυριανούς εργοδότες μας.

Έτσι λοιπόν πραγματώνεται ο διακαής πόθος των κυβερνητικών πολιτικών των τελευταίων ειδικά χρόνων, που “θεσμοθετήθηκε” από τον γνωστό σε όλους μας Νόμο Διαμαντοπούλου. Τα πτυχία ουσιαστικά καταργούνται και αντικαθίστανται από ατομικούς φακέλους προσόντων, πράγμα το οποίο όχι μόνο δεν τα κάνει πιο ισχυρά, από την άποψη των αυριανών εργασιακών δικαιωμάτων αλλά αντιθέτως αφαιρεί κάθε δυνατότητα συλλογικής διεκδίκησης στην εργασία. Ο κάθε φοιτητής, αυριανός εργαζόμενος, θα διαπραγματεύεται πλέον ατομικά τα δικαιώματά του, ανάλογα με τις αναγεγραμμένες δεξιότητες στον φάκελο προσόντων του, οδηγώντας έτσι σε ακόμα πιο εντεταμένο ανταγωνισμό τόσο εντός των σχολών, όσο και στην αγορά εργασίας. Ο παραπάνω θεσμός θα τεθεί σε εφαρμογή μετά τη συνολική πραγμάτωση του σχεδίου Αθηνά, σε συνδυασμό βέβαια με ακόμη έναν, αυτόν της διάσπασης του κύκλου σπουδών σε bachelor και master (3 και 2 χρόνων αντίστοιχα για τη σχολή μας και για το ΕΜΠ συνολικά), όπου μάλιστα το κομμάτι του master, όπως έχει ανακοινωθεί, θα είναι επί πληρωμή. Αν όλα αυτά είναι δείκτες αναβάθμισης και ισχυροποίησης των πτυχίων, τότε μάλλον εμείς κάτι δεν καταλαβαίνουμε καλά..

Τι σημαίνει ο ερχομός του σχεδίου τη δεδομένη χρονική στιγμή για την τακτική του υπουργείου;

Από τη μία, η συνεχής άνοδος του αυταρχισμού από πλευράς κράτους και κατασταλτικού μηχανισμού, με την επαναλαμβανόμενη είσοδο των ΜΑΤ σε σχολές, την οριστική κατάργηση του Ασύλου, την εκκαθάριση των Καταλήψεων, τις επιθέσεις και τις επιτάξεις των απεργιών, ορίζει το τρομοκρατικό περιβάλλον για τη νεολαία, μέσα στο οποίο οι αλλαγές έρχονται και εφαρμόζονται. Από την άλλη η εκλογή των Συμβουλίων Διοίκησης πριν λίγο καιρό έθεσε τις βάσεις για τον απο-δημοκρατισμό των Πανεπιστημίων, με την κατάργηση ουσιαστικά των συλλογικών οργάνων των σχολών (Συγκλήτων, Τμημάτων Σχολών) και την αναγωγή όλων των εξουσιών στο εκάστοτε Συμβούλιο, που δυσχεραίνει τόσο τη λήψη αποφάσεων (με δημοκρατικούς όρους) όσο και τις δυνατότητες αντιδράσεων, κυρίαρχα από πλευράς φοιτητών που τόσες φορές στο παρελθόν έχουν σταθεί εμπόδιο στις επιθέσεις ενάντια στο Δημόσιο και Δωρεάν Πανεπιστήμιο. Τα Συμβούλια Διοίκησης μαζί με το Σχέδιο Αθηνά, ολοκληρώνουν το πλάνο “εξορθολογισμού” της Εκπαίδευσης απομακρύνοντας την εξουσία από το επίπεδο των σχολών και των άμεσα εμπλεκόμενων σε αυτές( δηλ. φοιτητών, καθηγητών, εργαζόμενων) συγκεντρώνοντάς την στα χέρια απομακρυσμένων και “ασφαλών” από πιέσεις και αντιδράσεις υπεροργάνων. Πλάνο που οδηγεί ολοταχώς σε πιο αυταρχικά μοντέλα διοίκησης και ανοίγει έτσι το δρόμο σε πολιτικές και μεθοδεύσεις για την Παιδεία, τόσο των διοικούντων όσο και των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων κλπ με μοναδικό τους σκοπό να την πλήξουν προς όφελός τους.

Η χρόνια προπαγάνδα και τα κλασικά ιδεολογήματα περί υποβαθμισμένης ποιότητας των σπουδών μας φτάνουν σήμερα σε αποκορύφωμα με τον οριστικό διαχωρισμό πλέον σε “καλά και κακά ιδρύματα”, με τα πρώτα να χρήζουν (κατά το σχέδιο Αθηνά) “ενίσχυσης”, ενώ τα δεύτερα συγχώνευσης ή και κατάργησης, με άξονα πάντα τη συνολική “ποιοτική  αναβάθμιση” της εκπαίδευσης! Όλη αυτή η φιλοσοφία έρχεται να επισφραγιστεί με τη θεσμοθέτηση της εξωτερικής αξιολόγησης από το Νόμο Διαμαντοπούλου, πράγμα που φανερώνει ακόμα περισσότερο το “ευνοϊκό” πεδίο εφαρμογής του σχεδίου Αθηνά στο τώρα. Η εξωτερική αξιολόγηση, όπως την είχαμε από καιρό αναλύσει, αποτελεί μια διαδικασία κατά την οποία εξωτερικοί κριτές (υπουργείο, εμπλεκόμενοι στην εκπαίδευση φορείς-επιχειρήσεις κλπ) θα “βαθμολογούν” τα ιδρύματα σύμφωνα με τα δικά τους κριτήρια (ακαδημαϊκά ή άλλης φύσης άραγε;) και αναλόγως θα τα χρηματοδοτούν (ή και όχι!).

Έτσι, συμπληρώνεται το πάζλ του “Νέου Πανεπιστημίου” το οποίο θέλουν. Ένα πανεπιστήμιο το οποίο θα λειτουργεί μέσα σε αυστηρά καθορισμένα πλαίσια, πλήρως απογυμνωμένο από τα “στραβά” του παρελθόντος.  Ένα πανεπιστήμιο όπου οι δυνατότητες αντίδρασης θα είναι μηδενικές, με τους φοιτητές να καλούνται να υποστούν όποια έμπνευση και όποιο μοντέλο διδασκαλίας τους επιβάλλεται. Ένα πανεπιστήμιο που θα λειτουργεί με βάση τις αποφάσεις και τα κριτήρια αυτών που το διοικούν και αυτών που το χρηματοδοτούν με άξονα το άμεσο ή το μελλοντικό τους κέρδος. Ένα πανεπιστήμιο που θα παράγει τους αυριανούς εργαζόμενους, στα υπάκουα και ελαστικά πρότυπα που θέτουν (διόλου περίεργη η σύνταξη και του νέου Σύμφωνου Απασχόλησης των Νέων).

Τι θέση παίρνει ο κάθε φοιτητής στο ζήτημα του σχεδίου αλλά και της συνολικής επίθεσης στη νεολαία;

Είναι σίγουρο πως το σχέδιο Αθηνά δεν έρχεται απλά και μόνο για να αλλάξει τη χωρική και διοικητική διάρθρωση της εκπαίδευσης. Επίσης είναι δεδομένο πως δεν έρχεται να πλήξει κάποιους συγκεκριμένους φοιτητές ενώ οι υπόλοιποι θα μείνουν ανέπαφοι. Είναι ενταγμένο στο πλαίσιο της συνολικής επίθεσης που δέχεται η Δημόσια και Δωρεάν παιδεία στο σήμερα, στο πλαίσιο του συνόλου των αναδιαρθρώσεων που έχουν συνταχθεί εδώ και χρόνια και που με τόσους αγώνες έχουν αποφευχθεί. Είναι συνδεδεμένο με τις πολιτικές της λιτότητας και της ανεργίας, που πλήττουν συνολικά την κοινωνία και ιδίως τη νεολαία (είτε φοιτητιώσα είτε εργαζόμενη).

Ο κάθε φοιτητής καλείται για άλλη μια φορά να πάρει θέση στη μάχη που δίνεται. Να πάρει θέση στο άμεσο πρόβλημα του συναδέλφου, του καθηγητή και του εργαζόμενου που πλήττεται άμεσα από το σχέδιο Αθηνά. Να πάρει θέση στο πεδίο της υπεράσπισης του δικαιώματός του στη δημόσια και δωρεάν παιδεία. Να πάρει θέση για τα δημοκρατικά του δικαιώματα που εξαφανίζονται. Να πάρει θέση για την ανεργία και το μέλλον που τον περιμένει. Θα πρέπει να αποφασίσουμε αν θα συμβιβαστούμε ή όχι με το νέο περιβάλλον που διαμορφώνεται. Η συμμετοχή μας στις συλλογικές διαδικασίες δεν αποτελεί πλέον ένα χαλαρό ζήτημα, μα πρακτική αναγκαιότητα καθώς τα περιθώρια στενεύουν και τόσο η δυνατότητα της δημοκρατικής έκφρασης όσο και η δυνατότητα της συλλογικής διεκδίκησης κρίνονται στο σήμερα. Αν οι κινητοποιήσεις φάνταζαν γραφικές και τετριμμένες για κάποιους στο παρελθόν, αν έχουν αποτελέσει κατά καιρούς αντικείμενο αμφισβήτησης και κριτικής, στο σήμερα είναι κάτι παραπάνω από αναγκαίες μιας και το ερώτημα το οποίο καλούμαστε να απαντήσουμε είναι σαφές. ‘Η αποδεχόμαστε τη νέα τρομοκρατική πραγματικότητα που μας επιβάλλουν τόσο εντός όσο και εκτός των σχολών ή αγωνιζόμαστε ενάντια σ αυτήν και σ αυτούς που τη διαμορφώνουν. Το σίγουρο είναι πως τίποτα δεν κερδίζεται χωρίς αγώνα και αν έχουμε πειστεί για κάτι όλο αυτό το διάστημα είναι πως για να είναι ο αγώνας νικηφόρος θα πρέπει εκτός από συλλογικός να είναι και μαζικός.

αριστερή κίνηση αρχιτεκτονικής – εαακ

Advertisements
This entry was posted in φοιτητικό κίνημα and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s